< Artikelen

De geschiedenis van Mossad

Hij is bekend van keiharde dramaseries zoals Homeland en Billions. Maar nu laat de veelgeprezen ster in Damian Lewis: Spy wars zien dat de waarheid soms vreemder is dan fictie, tenminste in de spionagewereld. Ongelooflijke verhalen over spionagewerk komen tot leven met hart versnellende reconstructies – sommige verhalen zijn bijna te goed om waar te zijn.

Een perfect voorbeeld is het verhaal van de Mossad, de Israëlische inlichtingendienst, die in de tachtiger jaren een gewaagd plan bedacht om duizenden Ethiopische vluchtelingen naar Israël te smokkelen. Het betrof een groep Ethiopische Joden, een niet zo heel bekende etnische groep van wie de origine in rook gewikkeld is door tegenstrijdige verhalen uit de oude geschiedenis en folklore.

De Ethiopische Joden, die wanhopig waren om aan de burgeroorlog te ontsnappen, werden door Mossad in het geheim geholpen. Mossad kwam met het idee om een nep-vakantieoord te stichten, in buurland Sudan. Het resort dat werd beschreven als “het duik en woestijnrecreatiecentrum van Sudan” met “een adembenemend zicht op de hemel, opgelicht door miljoenen sterren” (aldus de glanzende brochures die werden geproduceerd door Mossad) zou het perfecte rookgordijn vormen voor de actie zodat de Ethiopische vluchtelingen naar het veilige Israël gesmokkeld konden worden.

Het verhaal benadrukt de scherpzinnigheid van de Mossad, een van s ’werelds meest mysterieuze organisaties. In feite dekt het woord mysterieus hun reputatie niet. Terwijl organisaties zoals de CIA en de MI6 overal ter wereldbekend en gevreesd worden, heeft de Mossad een bijna mythische status verworven in de populaire beeldvorming. Een status die wordt aangedikt door de algemene aanname dat de organisatie zo goed als boven de wet staat.

Mossad ontstond in December 1949, ongeveer een jaar na de Israëlische onafhankelijkheidsverklaring, toen de jonge natie al hevig gehavend was door de eerste Arabisch-Israëlische oorlog.

Het hebben van een elitegroep spionnen werd als essentieel beschouwd voor het welzijn van de nieuwe, belegerde staat. Deze denkwijze werd versterkt door het originele motto van de Mossad dat afkomstig is uit de bijbel: “want door wijze raadslagen zult gij voor u den krijg voeren, en in de veelheid der raadgevers is de overwinning”.

Maar de missie van de Mossad is in de afgelopen decennia niet altijd consistent gebleven. Zo is de organisatie bijvoorbeeld nog altijd het meest bekend doorzat ze in 1960 op gedurfde wijze Adolf Eichmann gevangennamen. Hij was een van de oprichters van de Holocaust en hij was na de oorlog naar Zuid-Amerika gevlucht. Hoewel de missie zelf een spectaculaire prestatie (om hem uit Argentinië te kunnen smokkelen, drogeerden de Mossad-agenten Eichmann en zorgden ervoor dat hij eruitzag als een zieke luchtvaartmedewerker) was en ondanks het feit dat zijn proces een cruciaal en heilig moment was voor de Joodse samenleving, die nieuw licht wierp op de Holocaust, viel de Eichmann operatie eigenlijk niet onder de inspanningen van de Mossad om Israël te beschermen tegen vijanden van buitenaf.

In de jaren 70 werd de Mossad echter nogmaals ingezet voor een eerwraak missie waarbij geen geopolitieke noodzaak kwam kijken. Deze heette Operation Wrath of God waarin Mossad-agenten een aanslag pleegden op mensen die vermoedelijke connecties hadden met de aanstichters van het bloedbad in München in 1972, toen een groep Palestijnse terroristen 11 leden van het Olympische team vermoordde.

Sindsdien heeft de operatie tot veel controverse geleid. Sommigen geven aan dat veel van de vermoorde omstanders – zoals de Palestijnse vertaler die werd neergeschoten in Rome en een vertegenwoordiger van de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie die werd afgeslacht door middel van een bom in zijn telefoon – niets te maken hadden met het bloedbad in München.

Dat gezegd, wordt een groot deel van de gerichte moorden, die over het algemeen als het werk van de Mossad worden beschouwd, uitgevoerd voor duidelijke strategische doeleinden. Een uitmuntend voorbeeld is de aanslag op Mahmoud-al-Mabhouh, een sleutelfiguur binnen de militante Palestijnse nationalistische organisatie Hamas, die betrokken was bij het smokkelen van wapens voor gebruik tegen Israël.

Een groep moordenaars, van wie over het algemeen werd aangenomen dat ze toebehoorden aan de Mossad, werd naar het hotel in Dubai gestuurd waar Mahmoud al-Mabhouh verbleef. Daar voerden zij een dergelijke snelle operatie uit, dat het in eerste instantie leek alsof hij op natuurlijke wijze gestorven was. Het gebruik van vervalste paspoorten om Dubai binnen te komen, waaronder Britse, zorgde voor diplomatieke opschudding.

Het klaarblijkelijke vermogen van de Mossad om zulke afschuwelijke, meedogenloze en doelgerichte moorden te plegen, heeft ervoor gezorgd dat de organisatie overal ter wereld een beangstigende reputatie heeft. Volgens de schrijver, Gordon Thomas, heeft de Mossad zelfs een “lijst met regels” voor het uitvoeren van moordaanslagen, vastgesteld door de voormalige baas, Meir Amit. De lijst omvat bepalingen zoals “politieke leiders zullen niet gedood worden, hoe extreem ze ook zijn”, “de families van terroristen zullen niet gedood worden tenzij ze direct betrokken zijn bij terrorisme”, “de scherprechter is niets anders dan een door de staat aangestelde beul of enig andere scherprechter die door de wet wordt goedgekeurd”.

De bekwaamheid van de Mossad is uiteraard ook op andere, niet dodelijke manieren aangetoond. Zoals in het geval van Mordechai Vanunu, een Israëlische nucleaire technicus die in 1986 nieuws over het nucleaire programma van Israël naar de Britse pers lekte. De Mossad zette een vrouwelijke agent in die opzettelijk bevriend raakte met Vanunu om hem zodoende op een vakantie naar Italië te lokken. Eenmaal aangekomen werd hij door meerdere agenten gevangengenomen en naar Israël gebracht. Deze klassieke “honigval-operatie” zorgde ervoor dat Vanunu 18 jaar achter de tralies mocht doorbrengen.

De Mossad is geheimzinnig, vastberaden en meedogenloos en bestaat naar zeggen uit meer dan 7000 leden. Daarmee is het de grootste inlichtingendienst van de westerse wereld op de CIA na. En omdat veel van de nieuwe medewerkers zich specifiek op cyberactiviteit richten, blijft de Mossad naar alle waarschijnlijkheid een grote speler in wereldzaken – zelfs als de volledige omvang van haar activiteiten voornamelijk uit speculaties en legendes bestaat.