< Artikelen

Mythes rond het ridderharnas

Zwaarden, lansen, knotsen, speren, bijlen, kruisbogen… voor de gemiddelde middeleeuwse krijger waren er genoeg moordwapens om bang voor te zijn. Met elk van deze voorwerpen was de vijand in staat om een menselijk lichaam te verpulveren met een simpele armzwaai.

 

Ridders en consorten droegen eeuwenlang maliënkolders en metalen harnassen. Men kwam voor het eerst op het slimme idee om het lichaam van ongewenste gaten te beschermen tijdens de steekspellen waar ridders voor de lol aan deelnamen. Het harnas werd steeds verder ontwikkeld en vond uiteindelijk een plek op het slagveld, waar het later nutteloos bleek tegen geweren en vuurwapens.

 

Fans van middeleeuwse gevechten (en vechtpartijen over het algemeen) zullen History’s gloednieuwe show Knight Fight met vreugde verwelkomen. In deze serie stellen hedendaagse ‘zware jongens’ zichzelf op de proef in een reeks afmattende veldslagen van weleer. Met echte wapens en echte harnassen. Om deze nieuwe show te vieren hebben we 4 ‘feiten’ over middeleeuwse harnassen op een rij gezet die simpelweg niet waar zijn.

MYTHE #1: ridders konden zich amper bewegen in hun zware, onhandige harnas

Laten we beginnen met de grootste misconceptie over de wapenuitrusting van ridders. De meeste mensen gaan er (logischer wijze) van uit dat zodra het harnas aan was, het zo goed als onmogelijk was om er weer uit te komen en dat je er met geen mogelijkheid vrij in kon bewegen. Begrijpelijk, want een compleet harnas kon net zo veel wegen als een volwassen Rottweiler. Maar dit is gewoonweg niet het geval.

 

Afgezien van een aantal vroege, slecht ontworpen modellen waren de meeste harnassen verrassend flexibel. Dit was gedeeltelijk te danken aan de kracht, de vastberadenheid en het uithoudingsvermogen van degene die het droeg. Maar het was voornamelijk te danken aan het ontwerp dat bestaat uit een groot aantal kleine bestanddelen die elkaar ondersteunen. Bedenk maar hoe een harnas eruit ziet – het gewicht is vrij gelijk verdeeld.

 

Het kostte zeker meer energie om het harnas te dragen dan de zware laag metaal af te zweren. Maar na enige oefening waren de meeste ridders bedreven genoeg om er in te hardlopen, paardrijden, vechten en gewoonweg alles wat van hen werd verwacht. Dat gezegd moesten ze wel zorgvuldig te werk gaan. Recent onderzoek heeft aangetoond dat een ridder bijna tweemaal zoveel energie nodig had voor het uitvoeren van handmatige taken.

MYTHE #2: er was een soort hijskraan nodig om een ridder op zijn paard te krijgen

Toen Sir James Mann, de gewaardeerde en vertrouwde Meester van de Armories in de HM Tower of London, werd gevraagd zijn advies te geven over de uitrusting die Sir Laurence Olivier zou dragen in de klassieke verfilming van Shakespeare ‘s Henry V in 1994, deed hij dat maar al te graag. Hij was echter minder enthousiast toen hij de voltooide film zag.

 

Tot zijn grote verbijstering ontdekte hij dat zijn advies en expertise genegeerd waren. Voornamelijk in een scene waarin Olivier’s Henry V met een hijskraanachtig voorwerp op zijn nobele ros wordt gehesen. Sir James Mann wist – net als iedere andere expert – dat zo’n werktuig nooit heeft bestaan afgezien van de hersenspinsels van schrijvers als Mark Twain. Maar niet in de slag om Agincourt, zoals in de film wordt aangegeven – of op enig ander moment in de geschiedenis.

 

Ondanks hun vaak zware gewicht waren ridders altijd in staat om zelf met behulp van de beugels op te stijgen. In het ergste geval maakten ze eventueel gebruik van een krukje. Maar via een werktuig of hijskraan..? Dat nooit.

MYTHE #3: het was onmogelijk om naar de wc te gaan in de maliënkolder of het harnas

De middeleeuwen zijn fascinerend. Ridders zijn fascinerend. Harnassen zijn fascinerend. Maar hoe komt het dat geen enkel gesprek over het dragen van een harnas nog geen twee minuten kan duren voordat iemand begint over het wel of niet naar de wc kunnen gaan? Nou, omdat iedereen dat echt wilt weten. Of niet dan

 

Bij de meeste mensen is de aanname dat ‘mensen het gewoon in hun harnas deden’, favoriet. Een gedachte die ondanks de normen van deze toch al onhygiënische tijd nog steeds te walgelijk voor woorden is. Het is er een die zich wederom verlaat op het idee dat het harnas uit drie enorme, onhandige stukken bestond die samen een onbeweegbaar exoskelet vormden. Inmiddels weten we dat dit niet het geval is.

 

Wanneer de tijd was aangekomen, kon de harnasdrager gewoon naar de latrine lopen of zich verschuilen achter een boom om het betreffende stuk harnas, dat een bepaald lichaamsgedeelte beschermde, te verwijderen en zich te ontlasten. Zo eenvoudig was het.

 

Tijdens een veldslag was er uiteraard geen dergelijk comfort en moest men zich te paard, in het harnas behelpen. Maar dat was meer een geval van niet willen sterven dan de broek niet kunnen laten zakken.

MYTHE #4: stalen braguettes moesten de geslachtsdelen van een ridder beschermen tijdens de veldslag

Sommige harnassen waren voorzien van – hoe zullen we dat zeggen – nogal overdreven braguettes. Waarom? Het was niet, en laten we hier geen doekjes om winden, vanwege de omvang. Ridders en mannen uit vervlogen tijden waren niet buitengewoon goed bedeeld. Dus dan moet het wel een beschermende functie hebben gehad toch? Uiteindelijk is het hele doel van een harnas om iemand te beschermen. Maar ook dat is niet de reden hiervoor.

 

Stalen braguettes zijn alleen voor de show. Als de ridder enkel aan zijn eigen veiligheid had gedacht, zou een soort maliënrok veel beter in staat zijn geweest om de edele delen te beschermen en verbergen. In dit geval gaat het enkel om mode. Dat en de behoefte om te flaneren.

 

Ridders met veel plek voor hun ‘persoonlijke lans’ probeerden slechts de indruk te wekken dat zij de best bedeelde man in de buurt waren. Ach gos.

 

Stalen braguettes om de geslachtsdelen van een ridder te beschermen? Pure onzin.

 

Ondertussen hebben we enkele mythen over de ridderharnassen ontmaskerd.

Een ding dat we zeker weten over ridders, hun wapens en hun uitrusting, is het dat het iedere keer een waar spektakel was wanneer ze ten strijde gingen. En Knight Fight zal dit vanaf 25 februari ongetwijfeld bewijzen.